Ortopedik ayakkabı efsanesi mi?

Çocukların gelişim aşamasında giymesi önerilen ortopedik ayakkabı aslında bir pazarlama yöntemi mi? Ayak ve Ayak Bileği Cerrahı Prof. Dr. Tahir Öğüt ile çocuklarda ayakkabı seçimi ve düztabanlık problemini insanhaber.com’a özel konuştuk.

Vücudumuzun tüm ağırlığını ve yorgunluğunu ayaklar çeker. Doğru ayakkabı seçip, ayak bakımı gibi önlemler alsak da, tıbbi tedavi gerektiren durumlar da olabilir. Özellikle ABD ve Avrupa’da sadece ayak sağlığı ile ilgili özel merkezler ve doktorlar bulunuyor. Ülkemizde ise ayak sağlığı ile Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanlığı ilgileniyor. Ne yazık ki Türkiye’deki tıp fakültelerinde Ayak ve Ayak Bileği Cerrahisi alanında özel uzmanlık eğitimi verilmiyor. Bu alanda kendini özel olarak yurtdışında eğiten doktorlarımız olsa da, sayıları bir elin beş parmağını geçmiyor.  Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Prof. Dr. Tahir Öğüt,  ayak ve ayak bileği cerrahisi alanında uzmanlaşan doktorlarımızdan biri.

Çocuklarının ayakkabı seçiminde ailelerin yaptıkları yanlışlıklar nelerdir?

Anne babalar arasında yeni doğan veya yeni yürüyen çocuklarının düztaban olup olmadıkları konusundaki endişeleri yaygındır. Normal bir ayakta görülmesi gereken, ayak tabanının iç tarafındaki kavsi kendi çocuklarında göremeyince endişelenirler. Bir de konu komşunun korkutmaları ve ortopedik ayakkabı kullanılması gerektiği yönündeki telkinler işin içine karışınca ebeveynlerin endişesi daha da büyür. “Ortopedik Ayakkabı” öyle bir efsane haline gelmiştir ki aile eğitimli bile olsa gittikleri doktor ortopedik bir ayakkabı veya en azından bir tabanlık önermezse içleri rahat etmez ve genellikle bunları öneren doktor bulana kadar da dolaşırlar.

Ortopedik ayakkabı önermiyor musunuz?

Her insan doğduğunda düztabandır. Bu düztabanlık durumu 5 yaşına gelene kadar devam eder. 5 yaşına gelene kadar ayak tabanının iç tarafındaki kavis görülmez çünkü bu kavsi oluşturan dokular 5 yaşından itibaren belirginleşip kuvvetlenirler. Bazı çocuklarda bu durum 8-10 yaşına kadar bile sürebilir. 5 yaşına kadar her çocuğun ayak tabanı kalın bir yağ dokusu ile kaplıdır. Kısaca çocuklarda 5 yaşına kadar görülen düztabanlık hali tamamen fizyolojik, yani normal bir durumdur. İlk 5 yaşta çocuğa “ortopedik ayakkabı” adı altında özel bir ayakkabı yaptırmak veya özel tabanlıklar vermek para israfından başka bir şey olmadığı gibi zarar da verebilir; zira ilk 5 yaşa kadar en sağlıklısı çıplak ayak yürümektir. Düztabanlık konusunda bugün tıpta kanıtlanmamış ve hala tartışılan birçok nokta olmasına rağmen ilk 5 yaşta özel ayakkabı veya tabanlık kullanmanın gereksizliği ve çıplak ayak yürümenin daha sağlıklı olduğu artık tartışılmamaktadır.

Beş yaşına kadar çocukların ne giymesini öneriyorsunuz?

Yeni yürümeye başlayan çocuklara benim önerim “mes” tarzında, yumuşak deriden yapılan patik gibi ayakkabılardır. Sert tabanlı ayakkabıların giydirilmesi bu yaş grubunda fayda değil zarar verir, çünkü ayağın kaslarının ve bağlarının normal gelişmesini engeller. Tabanı, ayak kaymasını önleyen yuvarlak pul tarzında lastik materyallerle kaplanmış çoraplar da çok uygundur. Önemli olan çocuğun ayağını sıcak tutması ve yürürken kaymasını önlemektir. Bu “ilk adım” dönemi geçtikten sonra ise sokakta yürüyen çocuğa verilmesi gereken ayakkabı yine yumuşak tabanlı (iki parmak arasında kolayca katlanabilen), yumuşak derili, dış etkenlerden koruyabilecek, yuvarlak burunlu ayakkabılar olmalıdır. Sert kösele tabanlı ayakkabıları bu dönemde de önermem.

Peki, Ortopedik ayakkabı nedir?

“Ortopedik ayakkabı” demek ayak hastalıkları ve çeşitli deformitelerinde özel olarak o ayağa göre imal edilmiş ayakkabı demektir. Günümüzde çok nadiren, ciddi bazı ayak hastalıklarında bu tarz ayakkabılar tavsiye edilir. Çocukların giymesi gereken aslında bu “ortopedik” ayakkabılar değil, “anatomik” veya “fizyolojik” dediğimiz, biraz önce tarif ettiğim tarzda ayakkabılardır.


Aileler hangi durumda çocuklarına ortopedik ayakkabı giydirmelidir?

Yürümeyen bir çocuğun ayağında eğer gözle görülür bir deformite varsa,  yürüyen bir çocukta eğer topuklar aşırı dışa doğru kayıyorsa ve 5-6 yaşından sonra düztabanlıkta hiçbir düzelme olmuyorsa, ayak konusunda tecrübeli bir ortopediste başvurulmalıdır. Burada önemli olan fizyolojik yani normal düztabanlıkla patolojik yani fizyolojik olmayan düztabanlığın ayırt edilmesidir. Patolojik durumlar ancak ayak konusunda tecrübeli ortopedistler tarafından ayırt edilebilirler.

Aileler, çocuklarının ilerde düztaban olup olmayacağını nasıl anlayabilir?

İlk 5 yaşta düztabanlık normal bir durum olmasına karşılık, ufak bir grup çocukta bu durum 10 yaşından sonra da düzelmeyebilmektedir. Hangi çocukta bu durumun devam edeceğinin önceden bilinmesi ise bilimsel olarak tam mümkün değildir. 8 yaşından sonra ayakları ileri derecede düz taban fakat hiçbir şikayeti olmayan çocuklara ne yapılması gerektiğini de bugün bilim net olarak açıklayamamaktadır. Bu hem bilim hem de tıbbın birçok alanında olduğu gibi, bir sanattır. Klinik ve radyolojik (röntgen ile inceleme) birçok faktör bir arada değerlendirildikten sonra hekimin hissiyatı önemlidir. Tabi burada kastedilen hekim, ayak konusunda tecrübeli bir ortopedisttir.

Hangi durumda tabanlık kullanılmalıdır?

Tabanlık kullanımının ayağı düzeltici veya deformite oluşumunu engelleyici hiçbir etkisi yoktur. Bu bilimsel olarak kanıtlanmıştır.  Fakat düztabanlığa bağlı ağrısı olan çocuklarda tabanlık verilebilir. Aşil tendonu dediğimiz arkadan topuğa yapışan kuvvetli Aşil bağına germe egzersizleri yaptırılması tabanlıktan daha faydalıdır.

Düztabanlık ameliyatla düzeltilebilir mi?

Evet düzeltilebilir. Burada önemli olan zamanlama ve hangi çocuklara ameliyat yapılması gerektiğine karar vermektir. Burada doktorun tecrübesi çok önemlidir. Genel olarak prensip hiç şikayeti olmayanlara dokunmamaktır. Burada “şikayet” ile kastedilen sadece ağrı değildir. Ayakkabılarda deformasyon, koşmada zorlanma veya çocuğun bacaklarından atipik şikayetleri olması da dikkate alınmalıdır.  Eğer altta yatan başka bir neden yoksa ve çocuğun düztabanlığının daha da ilerleyeceğine inanıyorsak 7-8 yaşından itibaren ameliyat edilebilir. Ama altta yatan nedenlerin olduğu esnek olmayan patolojik düztabanlıklarda ameliyat daha erken de yapılabilir.

Ayak ve Ayak Bileği Cerrahı Prof. Dr. Tahir Öğüt, en iyi okul ayakkabısının sahip olması gereken özellikleri şu şekilde sıraladı;

  • Tabanı şok abzorbe edebilen (şoku emebilen) özellikte olmalı, kösele olmamalı,
  •  

    Ayrıca tabanı ayak kavsini desteklemeli,


  • Bir elimizle ayakkabının topuğu, diğer elimizle de burnundan tutup ters yönlere çamaşır sıkar gibi çevirdiğimizde ayakkabı orta kısmında aşırı bir dönme olmamalı,

  • Topuk kısmını iki parmak aramıza alıp yanlardan sıktığımızda ezilmemeli, sert olmalı,

  • Burun kısmı altından tutup yukarı doğru bükmeye çalıştığımızda bükülme ayakkabının ortasından değil, burun kısmından olmalı,

  • Burnu dar ve topuklu olmamalı,

  • İlk giyildiği andan itibaren ayağı hiçbir şekilde sıkmamalı, zamanla açılması beklenerek alınmamalı,

  • Ayakkabı ayak şişken, akşam saatlerinde alınmalı,

  • Tabanı kaygan olmamalı.


Prof. Dr. Tahir Öğüt kimdir?

Prof. Dr. Tahir Öğüt, Avrupa Ayak ve Ayak Bileği Cerrahisi Derneği (EFAS ) Yönetim Kurulu Üyesi ve Türk Ortopedi ve Travmatoloji Birliği Derneği (TOTBİD) Ayak ve Ayak Bileği Cerrahisi Şubesi eski Başkanı ve Kurucu üyesidir. Avrupa ve ABD’de çeşitli kurs ve sempozyumlara eğitmen ve konuşmacı olarak davet edilmekte, yine Avrupa ve ABD’deki en saygın bilimsel ayak ve ayak bileği cerrahisi dergilerinde hakemlik yapmaktadır.

Mine Karaman / insanhaber.com